Hoofdredacteur van Going Down Under Jaap van Splunter vertelt u over enkele prachtige aspecten van het land.
Oorlog en vrede in de Pacific
De verschillende gezichten van Bora Bora
De Jeep baant zich een weg door de dichte begroeiing van het binnenland van Bora Bora. Af en toe dreigen we vast te komen zitten op paden die in baggerpoelen zijn veranderd. Maar dan is de beloning daar als we de top bereiken: een schitterend uitzicht over het paradijselijke eiland. Maar niet alleen het uitzicht maakt indruk, want je staat ineens oog-in-oog met een groot kanon. Bora Bora was namelijk tijdens de Tweede Wereldoorlog één van de belangrijkste marinebases in de Pacific. Terwijl hier nu vele toeristen en beroemheden hun vakantie vieren, waren in de Tweede Wereldoorlog meer dan vijfduizend Amerikaanse soldaten hier gelegerd.
AankomstEr zullen in de wereld niet veel aankomsten denkbaar zijn die kunnen wedijveren met die van Bora Bora. De vlucht van Tahiti naar Bora Bora bedraagt 45 minuten en voert vooral over de onmetelijke Pacific. Maar plotseling verschijnt een imposant vulkanisch eiland aan de horizon met erom heen de meest turkooizen lagunes die je je maar kunt voorstellen. De groene en blauwe kleuren zijn bijna oogverblindend en midden in de het water liggen her en der luxueuze paalwoningen. Het vliegtuigje scheert laag over het water voordat de landingsbaan wordt bereikt. Het vliegveldje ligt op Motu Mute, één van de koraaleilandjes rondom het hoofdeiland. Lange tijd had Bora Bora het enige internationale vliegveld van Frans-Polynesië, maar het kon de steeds groter worden vliegtuigen niet meer aan. Deze situatie bleef gehandhaafd tot 1962 toen Faa’a International Airport werd geopend in Papeete, Tahiti. En misschien is dit ook maar een zegen geweest voor het eiland, want dit heeft de ontwikkelingsmogelijkheden op het waarschijnlijk meest toeristische eiland van Frans-Polynesië nog een beetje kunnen beteugelen. Zo moet je na aankomst bijvoorbeeld nog steeds met de boot van het atol naar Vaitape varen, de grootste plaats op het hoofdeiland. Een boottocht van een half uurtje, waarbij je onder meer langs de weergaloos mooie Baie de Faanui vaart. Pas dan ben je gearriveerd op het hoofdeiland van Bora Bora.
Bemiddeld
Bora Bora is Tahitiaans voor ‘eerstgeborene’. James Cook omschreef het eiland in de achttiende eeuw als ‘de parel van de Pacific’, en het is niet moeilijk om te begrijpen waarom. Bora Bora is te mooi om te missen. De groene, afgeplatte vulkaanpieken Mount Popoti, Mount Pahia en Mount Otemanu steken fel af tegen de mooiste lagune ter wereld. Naast de natuurlijke schoonheid zijn het echter de tegenstellingen die het eiland zo interessant maken.
Enerzijds vind je hier nog de oorspronkelijke bewoners en kunstenaars die in overwegend zeer eenvoudige behuizing wonen, anderzijds wordt het eiland overspoeld door overwegend bemiddelde tot extreem rijke toeristen. Je moet nogal wat geld uitgeven om op Bora Bora te komen, laat staan om er daarna nog te verblijven. En niet alleen bemiddelde toeristen zijn hier te vinden, dit is tevens het eiland waar de jetset de vakantie viert of de huwelijksreis doorbrengt. Zo heeft John Travolta er een leuk stulpje aan het water gekocht en vierde de Australische actrice Nicole Kidman hier haar huwelijksreis met de bekende countryzanger en landgenoot Keith Urban. Twintigduizend Amerikaanse dollars voor een nachtje slapen is niet bijzonder. Daarvoor heb je overigens wel gegarandeerd de nodige privacy aangeschaft.
Operatie Bobcat
Zo vreedzaam als het er nu aan toe gaat op Bora Bora, zo oorlogszuchtig is de ontwikkeling van het eiland geweest. Na de Japanse aanval op Pearl Harbour werden de Verenigde Staten betrokken in de Tweede Wereldoorlog. Gezocht werd naar een geschikte locatie om een grote marinebasis te kunnen vestigen in de Pacific. Operatie Bobcat was de codenaam van de eerste gezamenlijke Amerikaanse leger en marine task force die naar de Pacific werd gestuurd om in Bora Bora een basis te bouwen. Uiteindelijk waren meer dan vijfduizend man gestationeerd op het eiland en meer dan twintigduizend zeelieden van de US Navy bezochten Bora Bora. In juni 1946 trokken de Amerikanen zich na de beëindiging van de oorlog weer terug van het eiland, maar veel soldaten hadden het er zo naar hun zin dat ze weigerden te vertrekken.
Dichtbij, maar ook zo ver weg
De onbekommerde wereld van Huahine
De Genootschapseilanden zijn de belangrijkste eilanden van Frans-Polynesië; Tahiti, Moorea en Bora Bora de toeristische trekpleisters. Dit zijn de drukke eilanden, waarbij ‘druk’ natuurlijk wel in het juiste perspectief moet worden gezien. Maar wil je echt exclusief op pad, ver weg van de bewoonde wereld, dan kan dat ook bij deze archipel. Huahine is een stukje onbedorven paradijs, nog nauwelijks ontdekt door de toeristische markt. En toch ligt het slechts op een half uurtje vliegen van Papeete, de hoofdstad van Frans Polynesië.
Ansichtkaarten
De rit van het vliegveld naar het hotel voert langs een aaneenschakeling van prachtige ansichtkaarten. Eigenlijk heb je tijdens de rit alles al een beetje gezien. Huahine bestaat namelijk uit twee eilanden (Huahine Nui en Huahine Iti) en is niet groot; het lijkt op één grote tropische tuin waar natuur en cultuur hand in hand gaan. Het landschap zet zijn beste beentje voor: een rijke plantengroei, maagdelijke stranden, goed verborgen kreken, talloze paradijselijke motu’s (eilandjes aan de lagune), een overvloed aan landbouwgewassen en fruitgaarden, en een lagune badend in een sprookjesachtig licht. Maar Huahine is óók een eiland met een mystiek verleden: je vindt hier een van de grootste archeologische schatkamers van Polynesië (Maeva), de Tempel van Orohaehae en de prachtig bewaarde marae (heilige plaatsen waar de goden worden vereerd), en décors die zo lijken weggeplukt uit mythes en legendes. Dit is Polynesië in zijn puurste vorm, laagdrempelig en vooral onbekommerd.
OnbekommerdMaar of je nu voor de cultuur, natuur, plantages of zwarte parels komt, op Huahine staat toch vooral ontspannen en onbekommerd vakantie vieren centraal. Maak tochtjes door de lagune, verken de rijke zeefauna en -flora rond steile kliffen, grotten vol kleurrijke vissen en koraaltuinen, maak een boottocht bij zonsondergang, ga vissen op volle zee, surf op de mooiste golven van Polynesië of onderga het heerlijke weer op het strand. Geniet van de onbekommerde wereld van Huahine, waar mysterieuze, eeuwenoude tradities nog springlevend zijn. Een wereld zo dicht bij toeristische centra als Tahiti en Bora Bora, maar – zeker voor het gevoel – ook weer zover weg.
De Markiezen zien en sterven
Natuurlijke schoonheid in het land van de mens
Toen de schrijver Robert Louis Stevenson Hiva Oa bezocht, schreef hij over het eiland dat het het mooiste was dat hij tot dan toe had bezocht. Jacques Brel en Paul Gauguin werden zo verliefd op Hiva Ova, dat ze hier zelfs begraven wilden worden. De Markiezeneilanden of het ‘Land van de Mens’ – ‘Enua Enata’ in de taal van de bewoners – is een eilandengroep die als donkergroene versterkte burchten oprijzen uit het donkerblauw van de Pacific, vlakbij de evenaar en op zo’n 1500 kilometer van Tahiti. Slechts zes van de twaalf eilanden zijn bewoond. De bekendste zijn Nuku Hiva, Hiva Oa en Ua Pou. Een bezoek aan de Markiezeneilanden maakt al snel duidelijk waarom schrijvers, schilders en zangers zo onder de indruk raken van deze eilandengroep.
MysterieusHet slechts 330 vierkante kilometer grote eiland Nuku Hiva telt 2800 inwoners, daarmee is het het dunst bevolkte eiland van Frans-Polynesië. Dat was wel anders aan het begin van de vorige eeuw: toen moeten hier tussen de vijftien en twintig duizend mensen hebben geleefd. Vele ruïnes herinneren nog aan deze periode. Nu heeft de hektiek plaatsgemaakt voor de rust en de loomheid van de tropen. Taiohae is een wat slaperige hoofdplaats. Er zijn wat accommodaties, restaurantjes, een bank, een winkeltje, maar alles op kleine schaal. Maar hier geldt: de afstanden zijn niet groot, maar de steenslagwegen zijn steil en kronkelen langs berghellingen, diepe ravijnen en fraaie baaien. Landschappelijk is het eiland al ronduit spectaculair, maar de cultuur en historie spreken nog meer tot de verbeelding.
Nuku Hiva blijkt een mysterieus eiland met talrijke historische overblijfselen waar spectaculaire uitstappen worden georganiseerd: de tohua, de plaats waar de bewoners vroeger dansten, zongen en feestten, de indrukwekkende zogenaamde ‘paepae hiamoe’ platformen, grondvlakken van oude woningen, de imposante uit steen gebeeldhouwde tiki’s en bijna zevenduizend petrogliefen. Maar centraal stonden toch de marae’s, de belangrijkste religieuze plekken op het eiland waar de inwoners, veelal priesters, heilige ceremonies organiseerden. Centraal daarbij stonden de offerplekken. Gelukkig is deze tijd nu voorbij. Het kannibalisme is volledig uitgebannen en toeristen worden uitermate hartelijk ontvangen.
Gauguin en Brel
De vlucht van Nuku Hiva naar het iets kleinere Hiva Oa vergt maar een half uurtje, maar is een aaneenschakeling van hoogtepunten. In vogelvlucht is het ruige lavalandschap goed zichtbaar. Ook hier is het zoeken naar een vlak stukje waar een vliegtuig kan landen, een avontuur op zichzelf. En het voelt al meteen als thuis. Een zelfde gevoel moeten de Franse impressionistische schilder Paul Gauguin en de Belgische chansonnier, componist en tekstschrijver Jacques Brel ook hebben gehad toen zij hier arriveerden. Ook zij moeten onder de indruk zijn geraakt van de ongerepte natuur op het eiland, de unieke cultuur met tempelruïnes en tiki-beelden en bovenal de betoverende vriendelijkheid van de mensen.
Wieg van de Polynesische cultuur
Het zoete aroma van Raiatea en Tahaa
Ten noorden van Tahiti op Frans-Polynesië liggen de zustereilanden Raiatea en Tahaa; twee gescheiden eilanden die dezelfde lagune delen. Een zoet aroma omgeeft hier de bergen en dorpen, waar de wieg van de Polynesische cultuur staat. Beide eilanden worden echter in geringe mate bezocht en daarmee worden ze tekortgedaan.
Bakermat
Een bezoek aan Raiatea en Tahaa leest als een sprookje. Beide eilanden hebben een mystiek bergachtig binnenland en worden omringd door een lagune en koraalriffen. Dromerige plaatsjes liggen gedrapeerd langs een kustweg die de eilanden omarmt alsof het een innige liefde betreft. De tijd lijkt hier te hebben stilgestaan, maar de liefde is er niet minder om. En het goede nieuws is, dat – ondanks dat het nog geen uurtje vliegen vanaf het drukke Tahiti ligt – de eilanden slechts in geringe mate bezocht worden.
Je voelt je nog beetje avonturier als je over de eilanden rondtrekt. Er zal niet zoveel zijn veranderd sinds de eerste migratie hier in het jaar 300 na Christus startte.
Raiatea – vroeger bekend onder de naam Hava’i – wordt wel gezien als de bakermat van de Polynesische cultuur: volgens de overlevering was Raiatea het eerste bewoonde eiland en de plek waar de eerste Polynesische marae van Taputapuatea werd opgericht, waar koningen werden gekroond en waar internationale ontmoetingen plaatsvonden. Deze heilige plek is doordrongen van magie en was het politieke en religieuze centrum van heel Polynesië. Van hieruit vertrokken bovendien de grote Polynesische navigators naar de andere eilanden in Polynesië om deze te koloniseren. Vandaag de dag zul je hier nog steeds vele legendes horen. En ondanks het feit dat de Britse missionarissen onder leiding van John Williams vanaf 1818 hun stempel drukten op Raiatea en Tahaa en de Fransen dit vanaf 1897 overnamen, is dit toch de plek waar je nog de authentieke Polynesische cultuur vindt. En om die te ontdekken, moet je de weg of het water op.
Magie
Tahaha is gescheiden van het zustereiland Raiatea, maar ze delen wel dezelfde lagune. Voor een bezoek aan Tahaa moet je dan ook de boot pakken, alhoewel het maar een bescheiden afstand is. Niet voor niets worden beide eilanden dan ook in een adem genoemd. Het binnenland is ook hier bergachtig, met langs de kustweg vooral veel vanilleplantages. De bijnaam van Tahaa is dan ook niet voor niets ‘vanille-eiland’. De magie van Tahaa (en ook Raiatea) speelt zich niet enkel af op het land, maar ook op de turkooizen wateren rondom het eiland. Hier vind je de zwarte parels, naast vanille de belangrijkste bron van inkomsten. Maar de belangrijkste attracties zijn toch de keten van motu’s (eilandjes) langs het noordelijke rif. Hier is het aangenaam luieren of je kunt actief het water op om te snorkelen en te duiken. De verscheidenheid van de snorkel- en duikplekken is even groot als die van de fauna en de flora die je er kan observeren. Je kunt er duiken en snorkelen te midden van de haaien, in de rifdoorgangen en in grotten prachtig gekleurde koralen bewonderen en spelen met de napoleonvissen, de morenen, grijze haaien en vissen.
Liefde in de Pacific
Tahiti en Moorea: de hemel op aarde
James Morrison, tweede in rang aan boord van de Bounty (1789), raakte niet uitgesproken over de vrouwen van Tahiti: ‘De jonge vrouwen hebben lange, golvende haren die reiken tot hun middel en zijn versierd met welriekende bloemen en met de witte blaadjes (hinano) van de fara (pandanus). Ze maken ook halssnoeren met de zaden van de fara en met prachtig geschikte bloemen, die hen niet alleen beeldig staan maar ook een fijn parfum verspreiden voor henzelf en voor iedereen die bij hen in de buurt gaat zitten. Dit zijn werkelijk de mooiste vrouwen die we in deze zeeën hebben ontmoet’. Dit kon alleen maar het ‘Eiland van de Liefde’ in de Pacific zijn.
Eiland van liefdeDe mythe van het Eiland van de Liefde in de Pacific begon al in 1768, toen een Tahitiaans meisje met blote borsten uit haar kano op een Frans schip klom. Na zes maanden op zee te hebben gezeten zonder een vrouw te hebben gezien, gierden de hormonen bij de zeelui door het lichaam. ‘Venus die uit de golven opdook’, zo beschreef de Franse kapitein en ontdekkingsreiziger Louis Antoine de Bougainville haar. De eerste Fransman die Tahiti aanschouwde, meende dan ook dat hij de hemel op aarde ontdekt had. Zo’n 238 jaar na Bougainville valt de legendarische gastvrijheid van de Polynesiërs nog steeds op bij aankomst; je wordt verwelkomd met liederen, begeleid op gitaar en ukelele, en als geschenk krijg je een tiare, de subtiel geurende, nationale bloem van Frans Polynesië. Verwacht echter niet na aankomst in Papeete – de hoofdstad op het eiland Tahiti – meteen de legendarische schoonheid van het land te zien. Met 130.000 inwoners is Papeete met afstand de grootste stad en hoofdstad van Frans Polynesië. De stad heeft een reputatie foeilelijk te zijn; misschien een beetje teveel gezegd, maar Papeete zal zeker niet als een prachtige stad de herinnering ingaan. Voor het Frans Polynesië vanuit de folders, moet je de stad snel verlaten.
Vulkaanmassieven
Het eiland Tahiti bestaat grofweg uit twee indrukwekkende vulkaanmassieven. Het grote – met als top de meer dan 2.000 meter hoge, in wolken gehulde Oropiti – vormt het hart van Tahiti Nui (groot Tahiti); Tahiti Iti (klein Tahiti) heeft als hoogste punt de 1.300 meter hoge Mairenui en vormt de centrale as van Tahiti Iti. De twee eilanden worden door de landengte van Taravao met elkaar verbonden. De 114 kilometer lange Circle Ring Road omspant Tahiti Nui en kan makkelijk in één dag worden gereden.
Landschappelijk is het binnenland waarschijnlijk het fraaist. Dit is een ongerepte jungle met watervallen, varens en orchideeën, canyons en rivieren. Maar het meest tot de verbeelding spreekt toch Tahiti Iti. Bij het plaatsje Taravao verlaat je de ringweg van Tahiti Nui en arriveer je in een andere wereld. De commercie en drukte van de grote broer laat je achter je, dit is een stukje onbedorven Tahiti.
Ansichtkaart
Maar als je de échte witte stranden en azuurblauwe lagunes zoekt van de ansichtkaarten en brochures dan moet je de oversteek maken naar Moorea, het uitverkoren toevluchtsoord van vele schilders, schrijvers en hedendaagse kunstenaars van overal ter wereld. Moorea ligt maar twaalf kilometer van Tahiti en na aankomst is het meteen duidelijk waarom veel toeristen Tahiti meteen achter zich laten en doorreizen naar Moorea. De hectiek en dichte bebouwing van het hoofdeiland is ingeruild voor de rust en een relaxte atmosfeer. De meeste mensen leven in de kustplaatsjes. Er loopt een zestig kilometer lange weg om het eiland, die voert langs schilderachtige baaien waar regelmatig onbetaalbare jachten liggen afgemeerd. Tiki Village is waarschijnlijk de belangrijkste toeristische attractie van het eiland. Het is een dorp, afgescheiden door een omheining van de rest, waar een zestigtal mensen nog leven volgens de aloude tradities.
Tekst en foto's: Jaap van Splunter
